De kracht van herhaling
Wat de symmetrie is in de architectuur of beeldende kunst, is in de muziek de herhaling. Herhaling ordent, geeft structuur en biedt de luisteraar houvast. Dit programma bevat werken waarin het element herhaling de compositie bepaalt, maar niet steeds even sterk. Bij de variaties op ‘Sei gegrüßet’ herhaalt Bach bijvoorbeeld de koraalmelodie, maar hij varieert, zodat de luisteraar af en toe moeite moet doen om de melodie nog te herkennen. Herhaling kan een symbool zijn voor vertrouwen en zekerheid. Is het daarom dat de aria ‘Schafe können sicher weiden’ zo sterk bepaald wordt door de herhaalde akkoorden in de bas en steeds terugkerende tertsen in de fluiten? De herhalingen in het werk van Pärt zijn het gevolg van de keuze van de componist om te werken met een absoluut minimum aan materiaal: enkele intervallen, enkele korte motieven, een eenvoudige beweging, meer niet. Hiermee roept hij een gevoel van concentratie of zelfs trance op. Ook Welmers’ Litanie rekenen we tot de minimal music, maar anders dan Pärt bereikt hij de extase door de luisteraar onder te dompelen in een bijna eindeloze herhaling van luide, snelle motieven. Onmiskenbaar uit onze tijd, maar ook onmiskenbaar verwant aan de manier waarop Buxtehude zijn Preludium in g bouwt op wervelende herhalingen van ultrakorte motieven.
| Dieterich Buxtehude (1637-1707) | Preludium in g, BuxWV 149 |
| Arvo Pärt (1935) | Pari intervallo |
| Johann Sebastian Bach (1685-1750) | Schafe können sicher weiden, BWV 208 Sei gegrüsset, Jesu gütig, BWV 768 |
| Jan Welmers (1937-2022) | Litanie |